കഫീൻ: ശരീരഘടനയും പ്രവർത്തനവും
ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന സൈക്കോ ആക്ടീവ് പദാർത്ഥമാണ് കഫീൻ. ഏകദേശം 80% മുതിർന്നവരും ഇത് ദിവസേന ഉപയോഗിക്കുന്നു. നമ്മുടെ തലച്ചോറിലെ അഡിനോസിൻ (adenosine) റിസപ്റ്ററുകളെ തടഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് കഫീൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഉണർന്നിരിക്കുന്ന സമയത്ത് ശരീരത്തിൽ അടിഞ്ഞുകൂടുന്ന അഡിനോസിൻ എന്ന തന്മാത്രയാണ് നമുക്ക് ഉറക്കം തോന്നിക്കുന്നത്. ഈ റിസപ്റ്ററുകളെ തടയുന്നതിലൂടെ, കഫീൻ ക്ഷീണം महसूस ചെയ്യുന്നത് വൈകിപ്പിക്കുകയും ഉണർവ്, വേഗത്തിലുള്ള പ്രതികരണശേഷി, മാനസികാവസ്ഥ എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ, കഫീൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന സമയം, അളവ്, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ജനിതകഘടന എന്നിവ അനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ மாறுபடാം.
പ്രധാന വസ്തുതകൾ
- കഫീനിന്റെ ഹാഫ്-ലൈഫ് (half-life) 5-6 മണിക്കൂർ ആണ് — ഉദാഹരണത്തിന്, ഉച്ചയ്ക്ക് 3 മണിക്ക് കുടിക്കുന്ന ഒരു കപ്പ് കാപ്പി രാത്രി 11 മണിക്ക് പോലും 25% സജീവമായി ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകും
- കഫീൻ ശരീരം എത്ര വേഗത്തിൽ സംസ്കരിക്കുന്നു (metabolize) എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് CYP1A2 എന്ന ജീൻ ആണ്
- കഫീൻ తీసుకుని 30-60 മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ രക്തത്തിൽ അതിന്റെ അളവ് ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലെത്തുന്നു
- സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് വഴി 7-12 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ശരീരത്തിന് കഫീനിനോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ (tolerance) തുടങ്ങും, ഇത് പഴയ ഫലം ലഭിക്കാൻ കൂടുതൽ അളവ് ആവശ്യമായി വരുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാക്കും
- കഫീൻ അഡിനോസിനെ തടയുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല — അതിനാൽ കഫീനിന്റെ ആഘാതം തീരുമ്പോൾ അഡിനോസിൻ വീണ്ടും അടിഞ്ഞുകൂടുകയും പെട്ടെന്ന് ക്ഷീണം (crash) അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു
- മികച്ച ഫലത്തിനായി ശരീരഭാരത്തിന്റെ ഓരോ കിലോയ്ക്കും 3-6mg എന്ന തോതിൽ കഫീൻ తీసుకోవచ్చు (ഭൂരിഭാഗം മുതിർന്നവർക്കും 200-400mg)
കഫീൻ ഉപയോഗിക്കേണ്ട സമയം: അഡിനോസിൻ തന്ത്രം
ഉറക്കത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ഡോ. ആൻഡ്രൂ ഹ്യൂബർമൻ, ഉണർന്നതിന് ശേഷം 90-120 മിനിറ്റുകൾ കഴിഞ്ഞാണ് കഫീൻ ഉപയോഗിക്കേണ്ടതെന്ന് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ കാരണം: ഉണർന്നു കഴിഞ്ഞ ആദ്യ 90 മിനിറ്റിൽ കോർട്ടിസോൾ (cortisol) എന്ന ഹോർമോണിന്റെ സ്വാഭാവികമായ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ അഡിനോസിൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് സ്വാഭാവികമായി നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഉണർന്ന ഉടനെ കഫീൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, അഡിനോസിൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പോകാൻ കാത്തിരിക്കാതെ തന്നെ കഫീൻ അതിന്റെ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങാൻ കാരണമാകും. ഇത് കഫീനിന്റെ ആഘാതം തീരുമ്പോൾ അഡിനോസിൻ വീണ്ടും അടിഞ്ഞുകൂടാനും, ফলে ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം പെട്ടെന്ന് ക്ഷീണം (afternoon crash) അനുഭവപ്പെടാനും ഇടയാക്കും. എന്നാൽ ഉണർന്നതിന് ശേഷം കുറച്ചു സമയം കാത്തിരുന്ന് കഫീൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, സ്വാഭാവികമായ അഡിനോസിൻ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടാൻ അനുവദിക്കുകയും, പിന്നീട് കഫീൻ ഉപയോഗിച്ച് അതിന്റെ വീണ്ടും അടിഞ്ഞുകൂടൽ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ക്ഷീണമില്ലാതെ ദിവസം മുഴുവൻ ഉന്മേഷം നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
