ഭക്ഷണം ശരീരത്തിന് ഊർജ്ജം നൽകുന്നു എന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാം — എന്നാൽ ചില പോഷകങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ തലച്ചോറിന്റെ ചിന്താശേഷി, ഓർമ്മശക്തി, വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയെ നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? ഭക്ഷണവുംand വൈജ്ഞാനിക ശേഷിയും (cognitive function) തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആധുനിക ന്യൂറോ സയൻസിലെ ഏറ്റവും ആവേശകരമായ മേഖലകളിൽ ഒന്നാണ്. നിങ്ങൾ ഇന്ന് കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണം, പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷവും നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ തെളിച്ചം നിലനിർത്തുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ നിരന്തരം തെളിയിക്കുന്നു.
പച്ചക്കറികൾ, പഴങ്ങൾ, ധാന്യങ്ങൾ, ഒലിവ് ഓയിൽ, മത്സ്യം എന്നിവ സമൃദ്ധമായി അടങ്ങിയ മെഡിറ്ററേനിയൻ, MIND ഡയറ്റുകൾ, അൽزഹൈമർ രോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും എല്ലാ പ്രായത്തിലുമുള്ള ആളുകളുടെ ബുദ്ധിശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു. Scientific Reports-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 2026-ലെ ഒരു പഠനം പ്രകാരം, ഈ ഭക്ഷണരീതികൾ പിന്തുടരുന്നത് 5 വർഷത്തെ കാലയളവിൽ തലച്ചോറിന് മികച്ച സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. ഇത് അमाइലോയിഡ്-ബീറ്റ, ടൗ പ്രോട്ടീൻ എന്നിവയുടെ അളവ് കുറയ്ക്കുന്നത് വഴി തലച്ചോറിന്റെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
ജോലിസ്ഥലത്തെ ഏകാഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കാനോ, കുട്ടികളുടെ തലച്ചോറിന്റെ വികാസത്തെ സഹായിക്കാനോ, പ്രായമാകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിപരമായ തകർച്ചയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം పొందാനോ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ ഗൈഡിലെ 25 'ബ്രെയിൻ ഫുഡുകൾ' (Brain foods) ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട മികച്ചൊരു തുടക്കമാണ്.
കൂടുതൽ വായിക്കാൻ: Mental Wellness Complete Guide · Gut-Brain Axis and Mental Health · Omega-3 for Brain Health
ഞങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഈ 25 ഭക്ഷണങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തത്?
2020-നും 2026-നും ഇടയിൽ PubMed, NIH, പ്രമുഖ മെഡിക്കൽ ജേണലുകൾ എന്നിവയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഞങ്ങൾ ഈ 25 ഭക്ഷണങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. ഓരോ ഭക്ഷണവും ക്ലിനിക്കൽ ട്രയലുകളിലൂടെയോ വലിയ പഠനങ്ങളിലൂടെയോ തലച്ചോറിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ വ്യക്തമായ ഗുണങ്ങൾ പ്രകടമാക്കിയതാകണം. ന്യൂറോ സംരക്ഷണം, ഓർമ്മശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ എന്നിവയിൽ ശക്തമായ തെളിവുകളുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾക്കാണ് ഞങ്ങൾ മുൻഗണന നൽകിയത്.
ഞങ്ങളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ:
- ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ — വ്യക്തമായ जैविक (biological) പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ബുദ്ധിശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ട ഗവേഷണങ്ങൾ.
- പോഷക സാന്ദ്രത — ഒരു തവണ കഴിക്കുമ്പോൾ തലച്ചോലിന് ആവശ്യമായ ഒമേഗ-3, ആന്റിഓക്സിഡന്റുകൾ, ബി വിറ്റാമിനുകൾ എന്നിവയുടെ ഉയർന്ന അളവ്.
- ലഭ്യത — സാധാരണയായി എല്ലാ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും മിതമായ വിലയിൽ ലഭ്യമാണ്.
- വൈവിധ്യം — വിവിധ ഭക്ഷണങ്ങളിൽ എളുപ്പത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നത്.
- സുരക്ഷ — പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറഞ്ഞതും ഭൂരിഭാഗം മുതിർന്നവർക്കും സുരക്ഷിതവുമാണ്.
1. കൊഴുപ്പുള്ള മത്സ്യങ്ങൾ (Salmon, Mackerel, Sardines): എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇവ തലച്ചോറിന് ഏറ്റവും മികച്ചതാകുന്നത്?
തലച്ചോറിന്റെ ആകെ കൊഴുപ്പിന്റെ 25% വരുന്ന DHA (ഒമേഗ-3 ഫാറ്റി ആസിഡ്) ഇവയിൽ ധാരാളമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ന്യൂറോണുകളുടെ ഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും അൽزഹൈമറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രോട്ടീൻ ശേഖരണം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Nature Reviews Neuroscience-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനങ്ങൾ പ്രകാരം, DHA ശരീരത്തിൽ അളവ് കൂടുന്നത് ഓർമ്മശക്തിയും ശ്രദ്ധയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. സാൽമൺ, മാക്കറൽ, സാർഡീൻ മത്സ്യങ്ങൾ തലച്ചോറിലെ ഓക്സിഡേറ്റീവ് സ്ട്രെസ് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ആഴ്ചയിൽ 2–3 തവണ കഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. സാൽമൺ, മാക്കറൽ, സാർഡീൻ എന്നിവയാണ് ഒമേഗ-3-ന്റെ മികച്ച സ്രോതസ്സുകൾ.
2. ബ്ലൂബെറികൾ: ഇവ എങ്ങനെ തലച്ചോറിനെ പ്രായമാകുന്നതിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു?
ബ്ലൂബെറികളിലെ ആന്തോസയാനിനുകൾ (Anthocyanins) തലച്ചോറിലെ പഠനത്തിനും ഓർമ്മശക്തിക്കും കാരണമാകുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ എത്തുകയും അവിടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹാർവാർഡ് ഹെൽത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ പ്രകാരം, नियमितമായി ബെറി പഴങ്ങൾ കഴിക്കുന്നത് ബുദ്ധിപരമായ പ്രായമാവൽ (cognitive aging) 2.5 വർഷം വരെ വൈകിപ്പിക്കാം.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ഫ്രഷ് ആയതോ ഫ്രോസൺ ആയതോ ആയ ബ്ലൂബെറികൾ ഉപയോഗിക്കാം. സ്മൂത്തികളിലോ, ഓട്സിലോ, തൈറിലോ ചേർത്ത് ദിവസവും കഴിക്കാം.
3. ഇരുണ്ട പച്ചിലക്കറികൾ (Spinach, Kale, Swiss Chard): ഇവയുടെ പ്രാധാന്യം എന്താണ്?
വിറ്റാമിൻ K, ലൂട്ടീൻ, ഫോലേറ്റ്, ബീറ്റാ-കരോട്ടിൻ എന്നിവയുടെ മികച്ച സ്രോതസ്സുകളാണ് ഇവ. റഷ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ പഠനമനുസരിച്ച്, ദിവസവും പച്ചിലക്കറികൾ കഴിക്കുന്നവർക്ക് 11 വയസ്സ് പ്രായം കുറഞ്ഞവരുടെ ബുദ്ധിശക്തിയും ഓർമ്മശക്തിയും ഉണ്ടാകുമെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ചീര, കേൾ (Kale) എന്നിവ सलादയായോ പാകം ചെയ്തോ ഉപയോഗിക്കാം.
4. വാൾനറ്റുകളും ബദാമുകളും: എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇവ 'ബ്രെയിൻ നട്ട്സ്' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്?
വാൾനറ്റുകളിൽ (Walnuts) മറ്റ് പരിപ്പവർഗ്ഗങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ ഒമേഗ-3 അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ വിറ്റാമിൻ E, പോളിഫനോളുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ദിവസവും ഒരു പിടി വാൾനട്ട് കഴിക്കുന്നത് ഓർമ്മശക്തിയും ചിന്താശേഷിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ദിവസവും ഒരു പിടി (ഏകദേശം 28 ഗ്രാം) വാൾനട്ട് കഴിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്.
5. മുട്ട: ഓർമ്മശക്തിയെ ഇത് എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു?
കോളിൻ (Choline) ധാരാളമായി അടങ്ങിയ ഭക്ഷണമാണ് മുട്ട. ഓർമ്മശക്തിക്കും പഠനശേഷിക്കും അത്യാവശ്യമായ അസറ്റılകോളിൻ ഉൽപ്പാദനത്തിന് ഇത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. മുട്ടയുടെ മഞ്ഞയിൽ ലൂട്ടീനും ആരോഗ്യകരമായ കൊഴുപ്പും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: മുട്ടയുടെ മഞ്ഞతో சேர்த்து കഴിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഗുണകരം. ദിവസവും 1–2 മുട്ട കഴിക്കാം.
6. ഡാർക്ക് ചോക്ലേറ്റ്: ചോക്ലേറ്റ് കഴിക്കുന്നത് തലച്ചോറിന് നല്ലതാണോ?
70% -ൽ കൂടുതൽ കൊക്കോ അടങ്ങിയ ഡാർക്ക് ചോക്ലേറ്റ് തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തപ്രവാഹം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും (attention) വേഗത്തിൽ ചിന്തിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ദിവസവും ഒരു ചെറിയ കഷ്ണം (70% + കൊക്കോ) കഴിക്കുന്നത് പഞ്ചസാരയുടെ അമിത ഉപയോഗം ഒഴിവാക്കി ഗുണം നൽകും.
7. മഞ്ഞൾ: ഇത് എങ്ങനെ തലച്ചോറിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു?
മഞ്ഞളിലെ കർക്കുമിൻ (Curcumin) തലച്ചോറിലെ വീക്കവും (inflammation) ഓക്സിഡേറ്റീവ് നാശവും കുറയ്ക്കുന്നു. ഇത് പുതിയ ന്യൂറോണുകളുടെ വളർച്ചയെ സഹായിക്കുകയും അൽزഹൈമർ സാധ്യത കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: മഞ്ഞൾ കറിയിൽ കുരുമുളക് (Black pepper) ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കുക. കുരുമുളക് കർക്കുമിൻ ശരീരത്തിൽ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നത് 2,000% വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
8. ബ്രോക്കോളി, ബ്രസ്സൽസ് സ്പ്രൗട്ട്സ്: ഇവയുടെ പ്രത്യേകതകൾ?
ബ്രോക്കോളിയിൽ വിറ്റാമിൻ K ധാരാളമായി അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, ഇത് തലച്ചോറിലെ കോശങ്ങളുടെ ഘടനയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്. ഇവയിലെ സൾഫോറഫെയ്ൻ (Sulforaphane) എന്ന ഘടകം ന്യൂറോണുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ഇവ ചെറുതായി ആവിയിൽ വേവിച്ചോ (Steam) റോസ്റ്റ് ചെയ്തോ കഴിക്കുന്നത് പോഷകങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കും.
9. അവക്കാഡോ: ആരോഗ്യകരമായ കൊഴുപ്പ് തലച്ചോറിന് എങ്ങനെ ഗുണം ചെയ്യുന്നു?
അവക്കാഡോയിലെ മോണോഅൺസാച്ചുറേറ്റഡ് ഫാറ്റുകൾ തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തപ്രവാഹം സുഗമമാക്കുന്നു. ഇത് ഫോലേറ്റ്, വിറ്റാമിൻ K, C, E എന്നിവയുടെ മികച്ച സ്രോതസ്സാണ്.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ദിവസവും പകുതി അവക്കാഡോ കഴിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്.
10. മത്തങ്ങ വിത്തുകളും ചिया/അല്ലെങ്കിൽ ഫ്ലെക്സ് സീഡുകളും: ഇവയിലെ ധാതുക്കൾ?
മത്തങ്ങ വിത്തുകളിൽ സിങ്ക് (Zinc), മഗ്നീഷ്യം, ചെമ്പ്, ഇരുമ്പ് എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇവ നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനത്തിനും ഓർമ്മശക്തിക്കും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഫ്ലെക്സ് സീഡുകൾ (Flaxseeds) ഒമേഗ-3 നൽകുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: സ്മൂത്തികളിലോ ഓട്സിലോ ദിവസവും 1–2 ടേബിൾസ്പൂൺ ചേർക്കാം.
11. ഗ്രീൻ ടീ: ഏകാഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുമോ?
ഗ്രീൻ ടീയിലെ L-theanine, കാപ്പി നൽകുന്നതുപോലെ അമിതമായ ഉत्तेजना (jittery effect) ഉണ്ടാക്കാതെ തന്നെ ഏകാഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും മാനസികമായ ശാന്തതയ്ക്കും സഹായിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കുടിക്കാം: ദിവസവും 2–3 കപ്പ് ഗ്രീൻ ടീ കുടിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്.
12. ഓറഞ്ചും മറ്റ് നാരങ്ങ വർഗ്ഗങ്ങളും: വിറ്റാമിൻ C-യുടെ പ്രാധാന്യം?
ഓറഞ്ചിൽ ധാരാളമായ വിറ്റാമിൻ C അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് തലച്ചോറിലെ കോശങ്ങളെ നാശത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഡോപാമൈൻ, സെറോട്ടോണിൻ തുടങ്ങിയ ന്യൂറോട്ര transmisitters ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ വിറ്റാമിൻ C ആവശ്യമാണ്.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ദിവസവും ഒരു കഷ്ണം നാരങ്ങ വർഗ്ഗങ്ങൾ (ഓറഞ്ച്, നാരങ്ങ) കഴിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.
13. ബീറ്റ്റുകൾ: രക്തപ്രവാഹം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ?
ബീറ്റ്റിലെ നൈട്രേറ്റുകൾ രക്തക്കുഴലുകളെ വികസിപ്പിക്കുകയും തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തപ്രവാഹം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും ഓർമ്മശക്തിക്കും സഹായിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ബീറ്റ്റूट ജ്യൂസ്, सलाद, അല്ലെങ്കിൽ വേവിച്ച ബീറ്റ്റുകൾ എന്നിവ ആഴ്ചയിൽ 2–3 തവണ കഴിക്കാം.
14. എക്സ്ട്രാ വേർജിൻ ഒലിവ് ഓയിൽ: തലച്ചോറിന് എന്തിന് ഗുണം?
ഇതിലെ പോളിഫെനോളുകൾ തലച്ചോറിലെ വീക്കം കുറയ്ക്കാനും അमाइലോയിഡ് പ്ലേക്കുകൾ നീക്കം ചെയ്യാനും സഹായിക്കുന്നു. മെഡിറ്ററേനിയൻ ഭക്ഷണക്രമത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണിത്.
എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം: പാചകത്തിനും സലാഡുകൾക്കും പ്രധാനയായി ഒലിവ് ഓയിൽ ഉപയോഗിക്കുക.
15. എല്ല് സൂപ്പും ഫെർമന്റഡ് ഭക്ഷണങ്ങളും (Kimchi, Sauerkraut): കുടലിലൂടെ തലച്ചോറിന് എങ്ങനെ?
കുടലിലെ ആരോഗ്യവും തലച്ചോറിന്റെ ആരോഗ്യവും തമ്മിൽ അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട് (Gut-brain axis). ഫെർമന്റഡ് ഭക്ഷണങ്ങളിലെ പ്രോബയോട്ടിക്സ് സെറോട്ടോണിൻ (Serotonin) പോലുള്ള ഹോർമോണുകളുടെ ഉൽപ്പാദനത്തെ സഹായിക്കുന്നു.
എങ്ങനെ കഴിക്കാം: ദിവസവും ഫെർമന്റഡ് ഭക്ഷണങ്ങളും ആഴ്ചയിൽ പലതവണ എല്ല് സൂപ്പും (Bone broth) ഭക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക.
പ്രവർത്തന പദ്ധതി
മികച്ച തലച്ചോൽ ആരോഗ്യത്തിനായി നിങ്ങൾ ആദ്യം എന്ത് ചെയ്യണം?
താഴെ പറയുന്ന ക്രമം പിന്തുടരുക, ഓരോ ഘട്ടവും യഥാക്രമം പൂർത്തിയാക്കുക, കൂടാതെ പ്രായോഗികമായി നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശമായി ചെക്ക്ലിസ്റ്റ് ഉപയോഗിക്കുക.
എല്ലാം കൂടി ഒരേസമയം മാറ്റുന്നതിന് പകരം, ഏറ്റവും ഗുണപ്രദമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഭക്ഷണക്രമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി തുടങ്ങുക. ആദ്യം മത്സ്യം, ബെറി പഴങ്ങൾ, പച്ചിലക്കറികൾ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. 4-6 ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ ഏകാഗ്രതയിലും ഓർമ്മശക്തിയിലും മാറ്റം അനുഭവപ്പെടും.
ആദ്യ 2 ആഴ്ചകൾ: അടിസ്ഥാന ഭക്ഷണങ്ങൾ
- ആഴ്ചയിൽ 2–3 തവണ മത്സ്യം (Salmon, Mackerel, or Sardines) ഉൾപ്പെടുത്തുക.
- ദിവസവും ഒരു തവണ ബ്ലൂബെറികൾ അല്ലെങ്കിൽ ബെറി പഴങ്ങൾ കഴിക്കുക.
- ദിവസവും ഒരു തവണ പച്ചിലക്കറികൾ ഉൾപ്പെടുത്തുക.
3–4 ആഴ്ചകൾ: ഭക്ഷണക്രമം വിപുലീകരിക്കുക
- ദിവസവും ഒരു പിടി വാൾനട്ട് അല്ലെങ്കിൽ ബദാം കഴിക്കുക.
- ആഴ്ചയിൽ 3–4 തവണ പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിന് മുട്ട ഉൾപ്പെടുത്തുക.
- പാചകത്തിന് എക്സ്ട്രാ വേർജിൻ ഒലിവ് ഓയിൽ ഉപയോഗിക്കുക.
- ദിവസവും ഒരു കഷ്ണം ഡാർക്ക് ചോക്ലേറ്റ് കഴിക്കുക.
5–6 ആഴ്ചകൾ: പൂർണ്ണമായ മാറ്റം
- പാചകത്തിൽ മഞ്ഞളും കുരുമുളകും ഉപയോഗിക്കുക.
- ആഴ്ചയിൽ 3–4 തവണ ബ്രോക്കോളി പോലുള്ള പച്ചക്കറികൾ കഴിക്കുക.
- ദിവസവും 2–3 കപ്പ് ഗ്രീൻ ടീ കുടിക്കുക.
- ഭക്ഷണത്തിൽ മത്തങ്ങ വിത്തുകളും ഫ്ലെക്സ് സീഡുകളും ചേർക്കുക.
- ഫെർമന്റഡ് ഭക്ഷണങ്ങളും എല്ല് സൂപ്പും പതിവാക്കുക.

